Hypnotherapy, NLP และ CBT ต่างกันอย่างไร

มีคนถามว่า “Hypnotherapy, NLP, CBT มันคือเรื่องเดียวกันใช่ไหมคะ พอดีเห็นชื่อพวกนี้โผล่ขึ้นมาบ่อยจัง?”

ทั้งสามศาสตร์มักถูกพูดถึงในบริบทใกล้เคียงกัน บางครั้งก็ถูกใช้ร่วมกันในการบำบัดจริง แต่ความจริงแล้วแต่ละศาสตร์มีจุดกำเนิด หลักการทำงาน และระดับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ต่างกันมากค่ะ

CBT คืออะไร?

Cognitive Behavioral Therapy หรือ CBT คือแนวทางการบำบัดที่เน้นความสัมพันธ์ระหว่างความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมค่ะ หลักการคือความคิดที่บิดเบือนหรือไม่สมเหตุสมผลนำไปสู่อารมณ์ทางลบ และอารมณ์ทางลบนั้นนำไปสู่พฤติกรรมที่ไม่เป็นประโยชน์ CBT จึงทำงานโดยช่วยให้ผู้รับการบำบัดสังเกตและปรับเปลี่ยนรูปแบบความคิดที่บิดเบือนเหล่านั้นอย่างมีโครงสร้างและเป็นขั้นตอน

จุดที่ทำให้ CBT ต่างจากอีกสองศาสตร์ในบทความนี้คือ CBT ทำงานในระดับจิตสำนึกเป็นหลักค่ะ มันอาศัยการสังเกต วิเคราะห์ และปรับเปลี่ยนความคิดอย่างมีเหตุผลและเป็นขั้นตอนที่รู้ตัวตลอดกระบวนการ ในขณะที่ Hypnotherapy และ NLP ต่างก็พูดถึงการทำงานกับกระบวนการที่อยู่นอกเหนือการรับรู้แบบรู้ตัวด้วยเช่นกัน เพียงแต่เป็นในระดับจิตใต้สำนึกและวิธีการก็แตกต่างกันออกไป

Hypnotherapy คืออะไร?

การสะกดจิตบำบัดมีรากฐานย้อนไปได้ถึงปลายศตวรรษที่ 18 และพัฒนาเป็นศาสตร์ทางจิตวิทยาอย่างจริงจังตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 ค่ะ หัวใจของมันคือการพาสมองเข้าสู่สภาวะผ่อนคลายลึกหรือ Trance ซึ่งจิตสำนึกผ่อนคลายลงและสมองเข้าสู่สภาวะที่เอื้อต่อการเรียนรู้รูปแบบ (Patterns) ใหม่

ต่างจาก CBT ที่ทำงานในระดับความคิดที่รู้ตัวเป็นหลัก Hypnotherapy มุ่งเข้าถึงจิตใต้สำนึกผ่านสภาวะที่ต่างจากการตื่นตัวปกติ

NLP คืออะไร?

NLP หรือ Neuro-Linguistic Programming พัฒนาขึ้นในช่วงทศวรรษ 1970 โดย Richard Bandler และ John Grinder ผ่านการสังเกตวิธีการทำงานของนักบำบัดที่ประสบความสำเร็จสูงหลายคน นอกจาก Milton Erickson นักสะกดจิตบำบัดผู้มีอิทธิพลแล้ว ผู้ก่อตั้ง NLP ยังศึกษานักบำบัดอีกหลายคน เช่น Virginia Satir และ Fritz Perls ก่อนจะพัฒนาแบบจำลองของตนเองขึ้นมาค่ะ

หัวใจของ NLP คือการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการทางประสาท ภาษาที่ใช้ และรูปแบบพฤติกรรมที่เกิดขึ้นตามมา แม้ NLP จะพูดถึงกระบวนการที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติและนอกเหนือการรับรู้ของจิตสำนึก แต่โดยทั่วไปการใช้เทคนิค NLP ไม่จำเป็นต้องพาผู้รับบริการเข้าสู่สภาวะ Trance ลึกแบบที่ใช้ใน Hypnotherapy ค่ะ

จุดที่สำคัญมากและต้องพูดกันตรงๆ ก็คือระดับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ของทั้งสามศาสตร์นั้นต่างกันมาก

แล้วแบบไหนดีกว่ากัน?

ในทางปฏิบัติ นักบำบัดจำนวนมากมักใช้ NLP สำหรับการทำงานกับกรอบความคิด การสื่อสาร และการตั้งเป้าหมาย ขณะที่ Hypnotherapy มักถูกนำมาใช้เมื่อจำเป็นต้องทำงานกับรูปแบบการตอบสนองที่เกิดขึ้นอัตโนมัติหรือฝังแน่น ส่วน CBT มักเป็นแนวทางหลักที่ใช้สำหรับการปรับความคิดที่บิดเบือนอย่างมีโครงสร้างและเป็นระบบ

ในหลายกรณี การใช้ Hypnotherapy ร่วมกับ CBT ให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าการใช้วิธีใดวิธีหนึ่งเพียงอย่างเดียวค่ะ เพราะทั้งสองทำงานคนละระดับ CBT ปรับความคิดในระดับที่รู้ตัว ส่วน Hypnotherapy เข้าถึงรูปแบบที่ฝังลึกกว่าความคิดทั่วไป

ทั้งนี้ไม่มีศาสตร์ไหนที่เหมาะกับทุกคนหรือทุกปัญหาค่ะ สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการเลือกแนวทางที่มีหลักฐานรองรับเหมาะสมกับสิ่งที่กำลังเผชิญอยู่ และทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญที่ซื่อสัตย์กับขีดความสามารถของแต่ละศาสตร์ค่ะ

หากอยากเข้าใจว่าการสะกดจิตบำบัดทำงานกับสมองอย่างไรในเชิงลึก สามารถอ่านต่อได้ที่บทความ “การสะกดจิตบำบัดทำงานกับสมองอย่างไร” และถ้าอยากรู้ว่างานวิจัยด้าน Hypnotherapy ในปัจจุบันพูดถึงประสิทธิภาพไว้อย่างไร บทความ “จากความเชื่อสู่หลักฐาน: งานวิจัยเกี่ยวกับ Hypnotherapy” จะช่วยให้เห็นภาพได้ชัดขึ้นค่ะ