ติดพนัน เลิกยังไงดี: ทำความเข้าใจกลไกที่ทำให้หยุดไม่ได้ และการสะกดจิตบำบัดช่วยตรงไหน

บาสเริ่มจากแทงบอลออนไลน์เล็กๆ น้อยๆ แค่ให้ดูบอลสนุกขึ้น

ช่วงแรกได้บ้างเสียบ้าง สนุกดี แต่ไมรู้ตั้งแต่เมื่อไหร่ที่การพนันเล็กๆ น้อยๆ พวกนี้เริ่มไม่ใช่เรื่องสนุกอีกต่อไป คืนไหนเสีย เขาก็นอนคิดแต่ว่าต้องเอาคืน คืนไหนได้ เขาก็คิดว่ากำลังมือขึ้น ต้องต่ออีกสักตา ยอดหนี้ในแอพเริ่มบวมขึ้นเรื่อยๆ บาสบอกตัวเองทุกครั้งว่า “เดี๋ยวถอนทุนคืนได้เมื่อไหร่จะเลิกเลย” แต่วันนั้นก็ไม่เคยมาถึงสักที มีแต่จะจมลึกลงเรื่อยๆ พร้อมกับความรู้สึกว่าตัวเองกำลังโกหกคนที่รักอยู่ทุกวัน

การพนันเสพติดได้จริง และเป็นการเสพติดที่ถูกออกแบบมา

เรื่องแรกที่ต้องพูดให้ชัด การติดการพนันไม่ใช่แค่นิสัยเสียค่ะ ในทางการแพทย์ ภาวะติดการพนัน ได้รับการยอมรับว่าเป็นการเสพติดเชิงพฤติกรรมจริงๆ สมองของคนติดพนันแสดงการเปลี่ยนแปลงในรูปแบบได้รับรางวัลคล้ายกับการติดสารเสพติด ทั้งที่ไม่มีสารเสพติดใดๆ เข้าสู่ร่างกายเลย

ที่มันทรงพลังขนาดนั้น เพราะการพนันใช้รูปแบบรางวัลที่เรียกว่ารางวัลแบบสุ่ม คือได้บ้างไม่ได้บ้าง ไม่มีใครเดาได้ว่าครั้งไหนจะออก ฟังดูเหมือนข้อเสีย แต่ในทางจิตวิทยา นี่คือรูปแบบที่ตรึงพฤติกรรมได้เหนียวแน่นที่สุด เหนียวกว่ารางวัลที่ได้ทุกครั้งเสียอีก เพราะสมองจะคอยลุ้นอยู่ตลอดว่า “ครั้งหน้าอาจจะใช่” ยิ่งไปกว่านั้น เกมพนันจำนวนมากยังออกแบบให้เป็นจังหวะ “เกือบถูก” มาโดยเจตนา เลขที่เฉียดไปนิดเดียว ลูก(บอล)ที่พลาดในวินาทีสุดท้าย ซึ่งสมองตีความคล้ายการเกือบชนะ ทั้งที่จริงมันคือการแพ้เต็มๆ และความรู้สึกเฉียดนี่แหละที่ปลุกให้อยากเล่นต่อ

พูดง่ายๆ คือคุณไม่ได้กำลังสู้กับความโลภของตัวเองเฉยๆ แต่กำลังสู้กับระบบที่ถูกออกแบบโดยมืออาชีพให้เจาะจุดอ่อนของสมองมนุษย์โดยตรง

“เอาทุนคืนก่อนแล้วค่อยเลิก” คือหลุมที่ขุดด้วยพลั่วเล่มเดิม

ความคิดที่พาคนติดพนันจมลึกหนักเข้าไปเรื่อยๆ คือ เสียแล้วต้องเล่นต่อเพื่อเอาคืน

ลองนึกภาพคนที่ตกอยู่ในหลุม แล้วพยายามขุดหาทางออกด้วยพลั่ว ยิ่งขุดยิ่งลึก แต่ที่น่ากลัวคือทุกครั้งที่ขุด มันรู้สึกเหมือนกำลัง “ทำอะไรสักอย่าง” เพื่อแก้ปัญหา ทั้งที่จริงกำลังทำให้ปัญหาโตขึ้น การเล่นเพื่อถอนทุนคืนก็คือแบบนั้นเป๊ะ เพราะระบบถูกออกแบบให้เจ้ามือได้เปรียบในระยะยาวเสมอ ยิ่งเล่นนาน โชคก็ยิ่งไม่เข้าข้างเรา ทางออกจากหลุมพนันจึงไม่เคยอยู่ที่การเล่นให้ชนะ แต่อยู่ที่การวางพลั่วลง แล้วเอื้อมหาบันไดที่ชื่อว่าความช่วยเหลือ

แนวทางที่ช่วยได้จริง

การเลิกการพนันมักไปได้ดีที่สุดเมื่อทำหลายๆ ด้านไปพร้อมๆ กันค่ะ ด้านจิตใจ การบำบัดกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต ด้านการเงิน การจัดการหนี้อย่างเป็นระบบและการวางแนวกั้นการเข้าถึงเงินก้อนชั่วคราวช่วยตัดเชื้อเพลิงของวงจร

ส่วนด้านสภาวะแวดล้อม เป็นจุดที่หลายคนมองข้ามทั้งที่ได้ผลจริงค่ะ การมอบการดูแลบัญชีหรือวงเงินให้คนที่ไว้ใจชั่วคราว การปิดบัญชีเว็บพนัน การใช้เครื่องมือบล็อกเว็บไซต์หรือแอป และการหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่กระตุ้นในช่วงแรก ล้วนช่วยลดแรงกระตุ้นได้มาก เหตุผลอยู่ที่ธรรมชาติของความอยากค่ะ ความอยากมันมักมาเร็วและแรงคล้ายคลื่นลูกโต แต่เราก็สามารถผ่านมันไปได้ถ้าเราไม่ตอบสนองมันทันที การทำให้การเข้าถึงยากขึ้นเพียงไม่กี่นาที จึงอาจเพียงพอที่จะทำให้คลื่นความอยากลูกนั้นผ่านไปเอง และการมีคนที่ไว้ใจร่วมรับรู้ ก็ช่วยให้ไม่ต้องสู้ในความมืดคนเดียว

และมีเรื่องหนึ่งที่อยากพูดด้วยความห่วงใยเป็นพิเศษค่ะ ภาวะติดพนันมักพาความทุกข์มาหนักมากมาให้ ทั้งหนี้สิน ความสัมพันธ์ และความรู้สึกผิด หากความทุกข์เริ่มหนักจนรู้สึกมองไม่เห็นทางออก อยากให้รู้ว่านั่นคือสัญญาณว่าควรคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตโดยเร็ว ไม่ใช่สัญญาณว่าชีวิตหมดทาง เพราะหลุมนี้มีคนปีนออกมาแล้วมากมาย และหนี้ที่ดูท่วมท้นวันนี้ มีวิธีจัดการอย่างเป็นขั้นตอนเสมอ

การสะกดจิตบำบัดช่วยตรงไหน

จากประสบการณ์ในการดูแลผู้รับบริการ การทำงานในห้องสะกดจิตบำบัดมักโฟกัสไปที่สี่จุดค่ะ จุดแรกคือการฝึกสติให้ทันความอยาก เพราะแรงกระตุ้นให้เล่นมักมาเร็วและอัตโนมัติ การมีจังหวะรู้ตัวก่อนมือจะกดเข้าแอปคือช่องว่างเล็กๆ ที่เปลี่ยนเกมได้ จุดที่สองคือการเปิดพื้นที่ให้ความสุขจากทางอื่นกลับเข้ามาในชีวิต เพราะเมื่อการพนันเคยเป็นแหล่งความตื่นเต้นแทบทางเดียว การเลิกโดยไม่มีอะไรมาเติมก็เหมือนปล่อยให้ชีวิตว่างจนใจดิ้นกลับไปหาที่เดิม จุดที่สามคือการใช้จินตภาพให้เห็นอนาคตทั้งสองเส้นอย่างชัดเจน ทั้งภาพชีวิตที่พังลงถ้าวงจรนี้เดินต่อ และภาพชีวิตที่ค่อยๆ ฟื้นคืนเมื่อวางพลั่วลงได้ เพื่อให้แรงจูงใจไม่ได้อยู่แค่ในความคิด แต่ฝังลงไปในความรู้สึก และจุดที่สี่คือการค่อยๆ ปรับการตอบสนองต่อตัวกระตุ้น จนวันหนึ่งแม้จะเห็นสิ่งที่เคยปลุกความอยาก ทั้งโฆษณา เว็บ หรือวงสนทนาเรื่องพนัน ใจก็นิ่งได้ ไม่ถูกดึงกลับไปเหมือนเดิม นี่เป็นข้อสังเกตจากการทำงานจริง ซึ่งช่วยเติมภาพในส่วนที่งานวิจัยยังจำกัด

ที่ NBRH เราเชื่อในหลักการ Neuro-Behavioral Repatterning & Hypnotherapy การปรับเปลี่ยนรูปแบบการตอบสนองของระบบประสาทและพฤติกรรมอย่างเป็นระบบ เพราะการเลิกพนันอย่างยั่งยืน ไม่ได้เกิดจากการฝืนห้ามใจไปวันๆ ในขณะที่ระบบข้างในยังลุ้นอยู่ แต่เกิดจากการค่อยๆ ปรับการตอบสนองต่อตัวกระตุ้น เติมความสุขจากทางอื่นกลับเข้ามาในชีวิต และเชื่อมใจไว้กับภาพอนาคตที่อยากไปถึงจริงๆ จนการพนันหมดอำนาจที่เคยมีเหนือเรา และนั่นคือการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนค่ะ

ถ้าอยากเข้าใจว่าการเสพติดที่มีทั้งด้านร่างกายและนิสัยถูกคลายอย่างไร ลองอ่านต่อได้ที่บทความ เลิกเหล้าด้วยการสะกดจิตบำบัด ช่วยได้จริงไหม หรือถ้าความเครียดและความเบื่อคือประตูที่พาคุณเข้าสู่วงจรนี้ บทความเรื่อง การจัดการอารมณ์ (Emotional Regulation) เมื่อการควบคุมอาจไม่ใช่คำตอบ ช่วยต่อภาพส่วนนั้นได้ค่ะ